Bamboebeertje

Sustainable Living (#12) – Woonlastenneutraliteit of betaalbaarheid?

Investeer je alleen in verduurzaming van je woning als de investering zichzelf terug betaalt en je woonlasten niet stijgen? Of vind je betaalbaarheid een beter uitgangspunt?

Het uitgangspunt van de hele energietransitie is woonlastenneutraliteit. Dit wordt ook voortdurend door beleidsmakers gecommuniceerd. Het houdt feitelijk in dat het investeren in de verduurzaming van je woning niet mag leiden tot hogere maandlasten. Anders gezegd, de investering die je in verduurzaming doet wordt je geacht te kunnen betalen uit de besparing op jouw energierekening. Deze week publiceerde het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) echter een rapport waarin de conclusie wordt getrokken dat de huidige beleids- en financieringsinstrumenten woonlastenneutraliteit eigenlijk helemaal niet voor het gros van eigenaar-bewoners mogelijk maakt. Met andere woorden, er werd ons een worst voorgehouden die er voor velen van ons helemaal niet is. 

Uiteraard is er een groep mensen die over extra financiële middelen beschikt om te verduurzamen. Maar als je hier niet over beschikt, wat dan? Verwachten we dat mensen hun ‘zuurverdiende’ spaarcenten gaan aanspreken om koste wat kost te verduurzamen? En mensen die geen spaarcenten hebben, wat verwachten we daar dan van? Gelukkig zijn er tegenwoordig verschillende vormen van duurzaamheidsleningen. Maar als je uiteindelijk veel meer betaalt dan dat de energiebesparing je in de portemonnee oplevert, wie gaat dan nog geld steken in het verduurzamen van zijn woning? Want laten we wel wezen, niet verduurzamen is nog altijd de goedkoopste optie en als eigenaar-bewoner van een woning word je geenszins verplicht om te verduurzamen. 

Uiteraard is er ook een groep mensen die vanuit idealistische motieven aan het verduurzamen slaan en zich niet zo bezig houden met zaken als rendement en terugverdientijd. Maar voor de meeste mensen geldt toch dat ze hun geld het liefst aan leuke dingen uitgeven en ik verwacht dat spouwmuurisolatie en isolatieglas niet op het lijstje staan van uitgaven waar je dan het eerst aan denkt. 

Laten we even teruggaan naar wat het doel van de energietransitie ook al weer is. Dat is in de eerste plaats natuurlijk CO2-reductie om op die manier de opwarming van de aarde een halt toe te roepen. Een van de meest ingrijpende maatregelen voor de gewone burger is dat we vanaf 2050 geacht worden onze woningen gasloos te verwarmen. Dat betekent afscheid nemen van onze vertrouwde CV-ketel en overstappen op een, zo als het er nu naar uit ziet, elektrisch alternatief. Het meest besproken en inmiddels steeds vaker toegepaste alternatief is de warmtepomp. Echter, de aanschaf van een warmtepomp is op dit moment nog een stuk duurder dan de aanschaf- en installatiekosten van een CV-ketel. Bovendien werkt een warmtepomp niet of in ieder geval niet optimaal in een onvoldoende geïsoleerde woning. Dus als je de ‘pech’ hebt om in een oudere woning te wonen – en dat geldt voor heel veel mensen – dan zul je eerst moeten investeren in het verbeteren van de isolatiewaarde van je woning. Bovendien is een warmtepomp een flinke stroomslurper. Met de huidige salderingsregeling is het voordelig om die extra hoeveelheid electriciteit zelf op te wekken en dus ook in zonnepanelen te investeren. Al met al gaat het dan al snel om een totale investering van vele duizenden euro’s. Geld dat veel mensen niet op hun spaarrekening hebben staan, laat staan er voor over hebben om aan dergelijke zaken te besteden. Tenzij het een hele rendabele investering is en het geld oplevert. Maar dat laatste blijkt nu in veel gevallen helemaal niet het geval te zijn. En dan zakt mij de moed heel eerlijk gezegd wel een klein beetje in de schoenen. Niet voor mezelf, want onze financiële situatie en mijn niet aflatende idealisme maakt dat ik gewoon blijf verduurzamen. Maar al die mensen die minder idealistisch zijn of die het financieel minder getroffen hebben, hoe krijg je die zover dat ze toch gaan verduurzamen?

De gasprijs wordt in kleine stapjes verhoogd en de prijs van electriciteit wordt verlaagd om zo een prikkel tot verduurzamen te geven. Leuk, maar de effectiviteit van die prikkel hangt natuurlijk voor een groot deel af van het verduurzamingsbudget dat mensen te besteden hebben. Sterker nog, zonder het geld om de benodigde investeringen te doen werkt deze prikkel volgens mij eerder averechts en wekt het wrevel op. Ga maar na, je ziet de gasprijs steeds hoger worden, maar je bent financieel niet bij machte om datgene te doen om van het gas af te komen. Heel frustrerend! Dus de overheid zal zijn beleids- en financieringsinstrumenten opnieuw onder de loep moeten nemen. Als woonlastenneutraliteit daadwerkelijk als uitgangspunt overeind moet blijven, dan moet de overheid linksom of rechtsom met geld over de brug komen. Persoonlijk vind ik woonlastenneutraliteit een ongelukkig gekozen uitgangspunt. Want hoe ga je iets waarborgen dat voor iedere individuele eigenaar-bewoner van een woning anders is. Dat kan eigenlijk alleen met financieel maatwerk. Eén van de financieringsinstrumenten waar veel stemmen voor opgaan is de gebouwgebonden financiering. Bij de gebouwgebonden financiering wordt een lening om te verduurzamen gekoppeld aan het gebouw (de woning) en niet aan de persoon (de eigenaar-bewoner). Een groot voordeel is dat de financiering daarmee overdraagbaar is bij eventuele verkoop van de woning. De financiële last om te verduurzamen ligt daarmee niet alleen bij de huidige eigenaar-bewoner, maar ook bij een toekomstige eigenaar-bewoner, die daar uiteraard ook de vruchten van plukt. Aan zo’n gebouwgebonden financiering zitten juridisch echter nogal wat haken en ogen, dus dat is één twee drie nog niet geregeld. 

Het PBL vraagt zich af of woonlastenneutraliteit als voorwaarde überhaupt wel houdbaar is en of je niet veel beter het begrip betaalbaarheid kunt hanteren. Voordeel hiervan is dat de woonlasten mogen stijgen onder de voorwaarde dat er voldoende draagkracht is. Bovendien merkt het PBL op dat tot op heden heel erg gefocust is op de vraagzijde van de woningmarkt : de eigenaar-bewoner die zijn woning moet verduurzamen. Echter hoeveel nut heeft bijvoorbeeld het bundelen van de verduurzamingsvraag op wijkniveau als de onderlinge verschillen tussen huishoudens zo groot zijn? Zou het niet veel zinvoller zijn om te focussen op het bundelen en organiseren van de aanbodzijde, door bijvoorbeeld het standaardiseren van producten en processen? Dit zou tot een aanzienlijke kostenreductie aan de aanbodzijde kunnen leiden en dientengevolge tot een betere betaalbaarheid. 

Hoe je het ook wendt of keert, het belangrijkste is dat we met z’n allen vaart maken met die enorme verduurzamingsopgave. Daarbij geldt dat iedereen doet wat ie kan. Want we kunnen onze kinderen en kleinkinderen toch niet opzadelen met de gevolgen van zaken die wij hadden kunnen oplossen?

Abonneer je op mijn blogs:
Follow by Email
Facebook
Twitter
Pinterest
Instagram

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.