Deze blog gaat over het leefstijlloket. Wat is het en welke plek krijgt het in onze samenleving. Het mag duidelijk zijn dat een gezonde leefstijl de beste kansen biedt voor een gezond leven. Garanties krijg je echter met een gezonde leefstijl niet, maar de kans dat je leefstijl gerelateerde klachten krijgt is aanmerkelijk kleiner dan wanneer je er een ongezonde leefstijl op na houdt. Zo speelt iemand die rookt voor wat betreft zijn gezondheid letterlijk met vuur. Het is beslist geen uitgemaakte zaak dat als je rookt dat je dan voortijdig zult sterven aan longkanker of hartfalen. Maar door te roken verhoog je de kans hierop aanzienlijk. Wist je dat zo’n vijf procent van alle rokers longkanker krijgt. Dat is een op de twintig rokers. Je zult maar net die pechvogel zijn.

Rookvrije generatie

En dat is nog niet alles, want mensen die roken hebben bovendien twee keer meer kans op het krijgen van een hartaanval. In Nederland rookt ongeveer een op de vijf mensen. Dat roken slecht is voor je gezondheid, daar is een ongelooflijke open deur. En als het niet zo verslavend was zouden er vandaag de dag waarschijnlijk een stuk minder mensen roken. Er valt dus veel te winnen als we er voor kunnen zorgen dat toekomstige generaties er gewoonweg niet aan beginnen. 

Verband tussen leefstijl en gezondheid

Nu is de link tussen roken (leefstijl) en gezondheidsproblemen overduidelijk. Veel minder duidelijk zijn de verbanden tussen andere leefstijlfactoren en toekomstige gezondheidsproblemen. Maar wist je dat heel veel van de aandoeningen waar mensen mee naar de huisarts gaan een leefstijlcomponent hebben. Denk bijvoorbeeld maar eens aan het verband tussen suikerziekte en je eetpatroon. Of tussen depressieve klachten en chronische stress. Ik denk dat veel gezondheidsellende voorkomen kan worden als mensen zich bewuster waren van het verband tussen leefstijl en ziekte.

Plek van een leefstijlloket

Een leefstijlloket, waar mensen niet alleen informatie kunnen krijgen over een gezonde leefstijl, maar ook hulp bij het aanpakken van leefstijlproblemen, kan een positieve bijdrage leveren aan onze algehele gezondheid. Maar waar breng je zo’n loket onder? Mijn eerste gedachte is om een leefstijlloket zo dicht mogelijk bij de eindgebruiker te plaatsen. Naar de huisarts ga je over het algemeen als je met een gezondheidsprobleem wordt geconfronteerd. En huisartsen hebben daar hun handen vol aan. En in een ziekenhuis, de naam zegt het al, hoort een leefstijlloket eigenlijk ook niet thuis. Je komt in het ziekenhuis terecht omdat je een acuut gezondheidsprobleem hebt of omdat de huisarts je verwijst vanwege aanhoudende klachten.

Heeft een huisarts of medisch specialist dan niets te zeggen over de leefstijl van hun patiënten. Integendeel! We stelden al vast dat bij heel veel aandoeningen een leefstijlcomponent speelt. Eenmaal in het medische circuit is het van groot belang dat de leefstijl van een patiënt goed in kaart wordt gebracht. Het verbeteren van de leefstijl van de patiënt gaat vaak hand in hand met het verbeteren van diens gezondheid. De vraag is echter of dat door een huisarts, een verpleegkundige of een medisch specialist dient te gebeuren? Er bestaan namelijk praktisch opgeleide leefstijlcoaches die dit in mijn ogen veel beter kunnen. In die zin zie ik een leefstijlloket dan ook eerder ondergebracht in zoiets als het sociaal wijkteam van een gemeente dan in de eerste- of tweedelijns gezondheidszorg. 

Preventie

Een leefstijlcoach is als je het mij vraagt bij uitstek gevestigd in de zogenaamde nulde lijn. Dat neemt niet weg dat een leefstijlcoach zich naast primaire preventie niet ook met secundaire preventie kan bezighouden. Van primaire preventie spreken we als er (nog) geen sprake is van gezondheidsproblemen. Mensen die hun leefstijl willen optimaliseren om de kans op gezondheidsproblemen in de toekomst te beperken doen een beroep op primaire preventie. Van secundaire preventie is over het algemeen sprake als er al wel gezondheidsproblemen zijn en het doel is om de gezondheid te verbeteren of verergering van de klachten te voorkomen. Samenwerking en afstemming van leefstijlcoaches met praktijkondersteuners, huisartsen, verpleegkundig specialisten en medisch specialisten is hierin onontbeerlijk.

Voorbeeld

Een voorbeeld. Een huisarts die bij een patiënt beginnende suikerziekte vaststelt heeft meerdere behandelopties. Hij kan bijvoorbeeld voor de medicamenteuze route kiezen. De patiënt krijgt dan tabletten voorgeschreven die op kunstmatige wijze zijn/haar bloedsuikerspiegel verlagen. Tegenwoordig krijg je meestal eerst een leefstijladvies, voordat het heil wordt gezocht in medicijnen. Immers, een gezonde(re) leefstijl kan ervoor zorgen dat je minder of zelf helemaal geen medicijnen (meer) nodig hebt. Nadeel is echter dat een leefstijlaanpassing om gedragsverandering van de patiënt vraagt. Dan is een pilletje slikken voor veel mensen een stuk gemakkelijker. Dus de grote vraag is hoe dat leefstijladvies wordt ingezet.

GLI

Is het de huisarts die de patiënt erop wijst om gezonder te eten en meer te bewegen? Of wordt de patiënt doorgestuurd naar een leefstijlcoach om bijvoorbeeld een zogenaamde Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) te volgen. Voor mensen met suikerziekte bestaat namelijk het programma ‘Keer Diabetes2 Om’. Deze is er zowel in een fysieke als in een online variant en wordt vergoed door de basisverzekering.

Het recht op een gezonde leefstijl

Misschien moeten we ook helemaal niet spreken van een leefstijlloket, maar is een ‘Gezond Leven Loket’ een naam die de lading veel beter dekt. En in plaats van veel tijd te verdoen met het bepalen waar zo’n loket moet komen, lijkt het me zinvoller dat betrokken partijen (gemeente, leefstijlcoaches, huisartsen en ziekenhuis) gewoon de handen ineenslaan. De basis voor een gezond leven is een gezonde leefstijl. Heel veel ellende kan hiermee voorkomen worden. De vraag is alleen of een gezonde leefstijl een vrijblijvende keuze blijft of niet?

De kosten van de gezondheidszorg nemen jaar in jaar uit toe. De enige manier om het tij te keren is te zorgen dat er minder mensen ziek worden. Maar dat betekent feitelijk dat een gezonde leefstijl als basisbehoefte moet worden aangemerkt. Arm of rijk, iedereen heeft dan recht op een gezonde leefstijl. Is dat haalbaar? Want als je het als een recht definieert, dan moet het ook voor iedereen haalbaar zijn. En dat is het nu nog niet.