Zijn geluk en genot twee zijden van dezelfde medaille? In deze blog probeer ik te achterhalen wat de verschillen en overeenkomsten tussen geluk en genot zijn. Want laten we eerlijk zijn, wie is er tegenwoordig nog echt gelukkig? Het heeft er alle schijn van dat we geluk en genot in de huidige tijd ernstig met elkaar verwarren. Maar een van de grote verschillen tussen geluk en genot is dat geluk langdurig is en genot kortdurend.

Middelen en gedrag

Genot is een lijflijke sensatie, je voelt het in je lichaam. Geluk daarentegen is vluchtig en ervaar je in je hoofd. Bij genot gaat het om nemen. Geluk wordt gekenmerkt door geven. Genot beleef je meestal alleen terwijl geluk meestal ervaren wordt in samenzijn met andere mensen. Genot kan je bereiken via het gebruik van (verdovende) middelen. Geluk niet. Extreem genot wordt bereikt door middelengebruik zoals het gebruik van cocaïne, amfetamine, nicotine, alcohol of suiker. Maar ook door gedrag als shoppen, gokken, sociale media, internet, gamen en porno. In extreme mate leiden de genoemde middelen en gedragingen allemaal tot verslaving. Je kunt echter niet verslaafd raken aan teveel geluk.

Dopamine en serotonine

Geluk en genot worden beide door een zogenaamde neurotransmitter gereguleerd. Neurotransmitters zijn stofjes die helpen bij de overdracht van zenuwimpulsen tussen zenuwcellen in het zenuwstelsel. In het geval van genot is dat het dopamine. Bij geluk is dat serotonine. Dopamine is een zogenaamde stimulerende neurotransmitter. Serotonine is een remmende neurotransmitter. Dat zit zo. Als dopamine wordt afgegeven in het beloningscentrum van onze hersenen en het bindt zich aan de juiste receptoren, dan ervaar je een gevoel van beloning. En beloning is positief. Het zorgt ervoor dat je ‘’s ochtends opstaat. Zonder beloning zouden we simpelweg doodgaan. Oftewel, beloning hoort onlosmakelijk tot ons dagelijks leven. Maar teveel beloning is een compleet ander verhaal.

Kietelen niet knuppelen

Ik vertelde al dat dopamine een zogenaamde stimulerende neurotransmitter is. Dat betekent dat het ervoor zorgt dat de naastgelegen zenuwcel gaat ‘vuren’. Echter overstimulatie van een bepaalde zenuwcel leidt tot onherroepelijke sterfte van die bewuste zenuwcel. Oftewel, zenuwcellen willen graag gekieteld worden, maar niet geknuppeld. Daarom heeft een zenuwcel die ontvankelijk is voor dopamine een slimme manier om die negatieve uitkomst te voorkomen. Het aantal dopamine receptoren wordt verminderd. Immers, met minder receptoren wordt het voor dopamine lastiger om een receptor te vinden waaraan het zich kan binden. Dat betekent dat de winst, de mate van beloning, steeds minder wordt.

Meer genot, minder geluk

Serotonine heeft niet dit effect omdat het geen stimulerende maar remmende neurotransmitter is. Oftewel, de naastgelegen zenuwcel wordt niet geactiveerd, maar juist gekalmeerd. Daarom kun je niet verslaafd raken aan teveel geluk. Het aantal receptoren blijft namelijk hetzelfde. Maar er is één ding dat de werking van serotonine ongunstig kan beïnvloeden en dat is dopamine. Dus hoe meer genot je najaagt, hoe ongelukkiger je wordt. En het fnuikende is dat de mensheid het afgelopen decennium is wijsgemaakt dat genot gelijk staat aan geluk.

‘The dose determines the poison’ – Paracelsus 1537

Neurologisch gezien verschillen genot en geluk enorm van elkaar. Een van de manieren waarop we als het ware neurologisch en via onze dopamine receptoren zijn gegijzeld is door wat we eten. En suiker speelt hierin een buitengewoon belangrijke, zo niet de belangrijkste rol. Is suiker giftig? Suiker is vergelijkbaar met alcohol. Is alcohol giftig? Dat ligt eraan hoeveel je ervan neemt. Ons lichaam kan een bepaalde hoeveelheid alcohol verwerken. Blijven we onder die hoeveelheid, dan valt de schade wel mee. Nemen we meer, dan hebben we een probleem. Hetzelfde geldt voor suiker.

Wat is suiker?

Suiker bestaat uit twee verschillende moleculen. Het ene molecuul heet glucose, het andere heet fructose. De voedingsmiddelenindustrie wil je laten geloven dat ze hetzelfde zijn. Dat zijn ze pertinent niet. De reden waarom ze zeggen dat ze hetzelfde zijn is omdat ze op die manier proberen te verdoezelen wat ze met ons voedsel hebben gedaan. De voedingsmiddelenindustrie zegt suiker is suiker, een calorie is een calorie en glucose en fructose bevatten beide vier calorieën per gram. Maar er is wel degelijk een groot verschil. Dat zit zo.

Glucose versus fructose

Glucose is levensenergie. Elke cel op aarde verbrandt glucose voor energie. Glucose is dermate belangrijk dat als je het niet consumeert, je lichaam het zelf maakt. Glucose is essentieel. Voor fructose geldt compleet iets anders. Dat heb je namelijk niet nodig. Sterker nog, in grote hoeveelheid is het zelfs giftig. Net als bij alcohol kan je lever een kleine hoeveelheid fructose verwerken. Zo’n 12 gram per dag. Dat zijn drie tot vier theelepels. Dat is overigens de hoeveelheid voor volwassenen. Voor kinderen geldt ongeveer een derde van die hoeveelheid, zo’n 4 gram, als maximaal toelaatbaar. Als je kinderen laat ontbijten met een kommetje gezoete ontbijtgranen en een glas vruchtensap, dan krijgen ze 41 gram suiker binnen. Minimaal de helft daarvan bestaat uit fructose. Dat is ruim vijf keer de hoeveelheid fructose die een kind kan verwerken. En dat is dan alleen nog maar het ontbijt.

Complicaties

Als een calorie gewoon een calorie was en glucose en fructose hetzelfde waren, dan was er niet zoveel aan de hand. Maar fructose is niet hetzelfde als glucose. Fructose lijkt in die zin veel meer op alcohol. De giftigheid van fructose staat bovendien los van de calorieën. En dan vormt 41 gram suiker in een ontbijt een gigantische overdosis. Een overdosis die tot allerlei vervelende complicaties op gezondheidsgebied kan leiden.

Suiker in verschillende verpakkingen

En dan nog iets. Zo’n 33% van de totale suiker consumptie komt van de consumptie van suikerhoudende (fris)dranken. Hier vallen ook de 100% vruchtensappen onder. Als je een gezonde keuze wilt maken, kies dan voor de hele vrucht (appel, sinaasappel, etc.) in plaats van de geperste of gepureerde versie. Die laatste bevat relatief veel meer suiker en mist het goede van vers fruit, de vezels. Vezels zorgen voor een langzame opname van de natuurlijke suikers in de vrucht, waardoor je geen grote insulinepiek krijgt. Dat is bij appelmoes of appelsap wel anders.

De voedingsmiddelenindustrie houdt ons gegijzeld

In 70 tot 80 procent van de producten die je in de supermarkt koopt heeft de voedingsmiddelenindustrie suiker toegevoegd. Waarom? Omdat het voor een dopamine respons zorgt. Het beloningscentrum in de hersenen wordt door de suiker geactiveerd. Zoals we hebben geleerd, dooft deze respons echter vrij snel uit waardoor de behoefte aan suiker alleen maar toeneemt. Het gevolg is dat meer dan de helft van alle Nederlanders kampt met overgewicht. Daarnaast zien we in de afgelopen tientallen jaren een schrikbarende stijging van het aantal mensen met diabetes type 2, hart- en vaatziekten, Alzheimer en bepaalde vormen van kanker. De voedingsmiddelenindustrie heeft ons willens en wetens gegijzeld.

Van kortdurend genot naar langdurig geluk

Geluk en genot vertegenwoordigen mijns inziens beide een eigen kant van de medaille. Ze zijn absoluut niet elkaars synoniem. Echter, ze kunnen ook prima samen gaan. Ik prijs me gelukkig dat ik de snode plannen van de voedingsmiddelenindustrie doorzie. Er gaat dan ook geen verpakking in mijn winkelwagen voordat ik eerst de achterkant ervan grondig heb bestudeerd.  Desondanks heb ik af en toe ook nog gewoon mijn zwakke momenten. Gelukkig komen die maar zelden voor. Kortdurend genot maakt bij mij meer en meer plaats voor langdurend geluk.

_{NB: voor deze blog heb ik mij laten inspireren door de podcast The Diary of A CEO waarin Steven Bartlett Professor Robert Lustig interviewt.}