Water
We staan er waarschijnlijk niet dagelijks bij stil, maar zonder water zou er geen leven zijn hier op aarde. In de ruimtevaart is het de eerste vraag: is er water? Want waar water is, is leven. Maar hoe belangrijk is water nou eigenlijk? Als wij mensen niet elke dag een bepaalde hoeveelheid water drinken dan sterven we door uitdroging. Als je een plant vergeet water te geven legt hij vroeg of laat het loodje. Water is in feite de bron van ons bestaan. En toch zijn wij niet dag in dag uit bewust bezig met ons waterverbruik. Voor deze blog heb ik uitgezocht hoe belangrijk water in ons dagelijks leven is.
Blauw en groen
We onderscheiden blauw water en groen water. Blauw is het water dat je kunt zien en aanraken. Het zit in de zee, in rivieren, in meren, en diep in de grond. Als je de kraan opendraait, komt er blauw water uit. Als een boer zijn veld besproeit met een slang, gebruikt hij blauw water. Je kunt het opmaken — als je het te veel wegpompt uit de grond, wordt het lager en lager, en op een dag is het weg.
Groen is het water dat je niet kunt zien. Het zit verstopt in de grond onder bomen en gras, en in de blaadjes van planten zelf. Een boom drinkt dat water op via zijn wortels, en blaast het daarna heel langzaam weer de lucht in — als een soort onzichtbare ademhaling. Dat water stijgt op, wordt een wolkje, en valt ergens anders weer als regen naar beneden.
Het probleem is dat we heel veel bomen en planten weghalen — voor akkers, voor steden, voor veevoer. Daardoor verdwijnt het groene water. Er is minder “ademhaling”, minder wolken, en dus minder regen op het land. Sommige plekken op aarde worden daardoor steeds droger — niet omdat het klimaat verandert, maar omdat we de ‘machines’ die regen maken hebben weggehaald. Die metafoor, waarbij ik bomen aanduid als machines die regen maken, verdient nadere uitleg.
Regenmachine
Een grote boom pompt op warme dagen honderden liters water per dag omhoog uit de grond, via zijn wortels en stam, naar zijn bladeren. Daar verdampt het water de lucht in. Dat noemen we transpiratie — eigenlijk zweten, maar dan bij een boom. Al dat verdampte water uit miljoenen bomen samen stijgt op, koelt af hoog in de lucht, en vormt wolken. Die wolken bewegen met de wind landinwaarts — en vallen uiteindelijk als regen neer. Onderzoekers noemen dit de vliegende rivier: een onzichtbare stroom vocht die door de lucht reist, duizenden kilometers ver.
Het Amazoneregenwoud bijvoorbeeld pompt zoveel water de lucht in dat het zijn eigen regen maakt — en ook de regen ver daarbuiten, tot diep in Zuid-Amerika. Kap je dat woud, dan droogt niet alleen het woud zelf op, maar ook het landbouwgebied honderden kilometers verderop. En dit geldt ook dichter bij huis. Europese bossen en graslanden dragen bij aan de vochtigheid van het binnenland. Hoe meer landbouwgrond zonder bomen of struiken, hoe minder vocht er de lucht ingaat, hoe heter en droger het zomerse klimaat wordt. De droge zomers die we de laatste jaren in Nederland voelen, hebben hier deels mee te maken.
Waterverbruik thuis
Als vader probeer ik mijn kinderen ervan te overtuigen dat ze niet langer dan vijf minuten moeten douchen. En dat ze, nadat ze geplast hebben, de kleine knop op de wc gebruiken en niet de grote. Verder vang ik regenwater op waarmee ik onze vijver bijvul en de planten water geef. Door het bewust omgaan met ons watergebruik verbruiken wij als gezin op jaarbasis ongeveer honderd kuub water. Dat is 68,5 liter per persoon per dag. Het Nederlandse gemiddelde is overigens 120 liter per persoon per dag. Maar dat is helaas alleen het directe waterverbruik voor kraan, douche en toilet.
De verborgen liters
Als ik daar het indirecte waterverbruik, dat wordt gebruikt voor onze voeding, onze kleding en de producten die we kopen, bij optel, dan kom je aan een waterverbruik van ongeveer 3300 liter per persoon per dag voor de gemiddelde Nederlander. Dat is meer dan een miljoen liter water per persoon per jaar alleen voor consumptie.
Ik moet eerlijk bekennen dat ik best wel schrik van dit grote getal. We zijn ons allemaal, de één iets meer dan de ander, bewust van ons directe waterverbruik. Maar dat dit gemiddeld amper vier procent van ons totale waterverbruik uitmaakt, dat had ik niet verwacht.
Wat kun je doen?
De grootste hoeveelheid indirect water zit in onze voeding. Daarna volgen kleding (verbouwen van katoen), energie (koeltorens elektriciteitscentrales), transport (raffinage van olie tot benzine) en vliegen (raffinage van olie tot kerosine).
Voeding
Voeding is de factor die het meeste gewicht in de schaal legt. Een kwart van de totale watervoetafdruk van een gemiddelde Nederlander gaat naar de productie van vlees — zo’n 1.300 liter per dag. Wie plantaardig eet, verbruikt daarvoor slechts 250 liter. Op jaarbasis scheelt dat alleen al ruim 850.000 liter.
Kleding
Kleding is de tweede grote post. Een enkel nieuw T-shirt + jeans staat al gelijk aan 9.500 liter water. Tweedehands kopen bespaart in principe bijna het volledige water dat voor de productie van nieuwe kleding nodig is. Het helpt natuurlijk ook als je lang met je kleding doet, zodat je niet vaak nieuwe items hoeft te kopen.
Energie en transport
Energie en transport zijn reëel maar klein in vergelijking met voeding. Je benzineauto inruilen voor hybride of volledig elektrisch maakt echter zeker verschil. Zo ook het verminderen van het aantal korte vluchten met het vliegtuig door bijvoorbeeld voor de trein te kiezen.
Kortom, voor wie aan de slag wil met het verminderen van zijn totale waterverbruik zijn meer dan genoeg mogelijkheden. De grootste winst zit niet in een kortere douche. Die ligt op je bord.