In de podcast ‘Studio Plantaardig’ van Esther Molenwijk stuitte ik deze week op de aflevering met de titel ‘Nederland Veganland’. Geïntrigeerd door de titel heb ik de podcast beluisterd. Het centrale onderwerp van de podcast is een ontwerpend onderzoek dat recent is uitgevoerd door Strootman Landschapsarchitecten en het Centrum voor Milieuwetenschappen in Leiden. De aanleiding voor dit onderzoek was een prijsvraag die door de Van Eesteren-Fluck & Van Lohuizen Stichting in 2022 was uitgeschreven. De vraag die stichting EFL beantwoord wilde krijgen was hoe we op een rechtvaardige wijze vorm kunnen geven aan de klimaattransitie in onze leefomgeving?

Gedachte-experiment

De onderzoekers van Nederland Veganland hebben een gedachte-experiment uitgevoerd. Centrale gedachte hierbij was stel Nederland is een veganistisch land, waar geen landbouwgrond wordt gebruikt voor de productie van veevoer, vlees of zuivel en geen dierlijke producten of veevoer worden geïmporteerd. Wat zou dat betekenen voor rechtvaardigheid, het milieu, de transitie en de grote ruimtelijke opgaven in Nederland? Een van interessante inzichten die het onderzoek naar voren bracht was hoezeer het ruimtevraagstuk gekoppeld is aan onze keuzes voor dieet en productiemethoden. Het onderzoek leverde een fraai vormgegeven boekje op dat te vinden is op de website van Nederland Veganland.

Landgebruik

Het onderzoek leverde ook voor mijzelf een aantal nieuwe inzichten op. Zo leerde ik bijvoorbeeld dat de grote landschappelijke opgaven waar Nederland zich aan gecommitteerd heeft een totale landoppervlakte vragen van 713 vierkante kilometer. Dat past echter op geen enkele manier binnen het huidige landgebruik. Mooie ambities dus, maar we hebben simpelweg geen ruimte om ze uit te voeren. Althans, niet binnen het huidige grondgebruik. Dat wordt wezenlijk anders in Nederland Veganland. Sterker nog, dan houden we ruimte over.

No farmers, no food

Van ons huidige landgebruik is 62% voor land- en tuinbouw, 20% voor natuur en water en 18% voor bebouwing en verharding. Een kleine tweederde van het Nederlandse landoppervlak wordt dus gebruikt voor land- en tuinbouw. Van het totale landoppervlak dat we voor land- en tuinbouw gebruiken is bijna driekwart in gebruik voor de productie van zuivel en vlees. Oftewel zo’n beetje de helft van Nederland wordt gebruikt voor de veehouderij. En dan te bedenken dat ons huidige landbouwsysteem is gericht op export. Immers, 80% van het in Nederland geproduceerde voedsel exporteren we en 75% van ons voedsel in de supermarkt is geïmporteerd. Het grooste deel van ‘onze’ boeren woont dus in het buitenland. Daarmee komt de slogan ‘no farmers, no food’ toch een beetje in een ander daglicht te staan, vind je ook niet?

Eiwittransitie

De Nederlandse overheid heeft de ambitie om over te schakelen naar de consumptie van meer plantaardige eiwitten: van de huidige 39% plantaardig en 61% dierlijke eiwitten streeft het Rijk naar 50/50 in 2030 (dat was overigens nog 40% dierlijk en 60% plantaardig in 1958). Een belangrijke aanleiding voor deze eiwittransitie is gelegen in het feit dat de productie van vlees en zuivel zowel vanuit het oogpunt van calorieën als eiwitten erg inefficiënt is. Met andere woorden, een hectare landbouwgrond levert voor de mens meer calorieën en eiwitten op als er gewassen die direct voor menselijke consumptie geschikt zijn op worden verbouwd, dan wanneer er gewassen voor veevoer op worden verbouwd.  

Bovendien bestaat in 2050 de wereldbevolking uit ca. 9 miljard mensen. Die kunnen we niet allemaal voeden met het huidige westerse dieet, omdat dat een te grote ruimteclaim met zich meebrengt. Mensen die zich vlees en zuivel kunnen permitteren, leggen daarmee een onevenredig groot beslag op de ruimte. Dat is onrechtvaardig. In dat kader levert de eiwittransitie niet alleen een efficiënter voedselsysteem op, maar is het ook rechtvaardiger en toekomstbestendig.

Uitgangspunten

Het gedachte-experiment Nederland Veganland is gestoeld op een aantal uitgangspunten. Zo wordt rekening gehouden met een bevolkingsgroei van 18,5 naar 20 miljoen mensen. De hele Nederlandse bevolking eet volledig plantaardig. Er is geen vee, dus wordt er ook geen veevoer geproduceerd of geïmporteerd. Bovendien eten we zoveel mogelijk voedsel dat in Nederland is geproduceerd. Echter, import van sommige producten (koffie, thee, chocola, tropisch fruit, etc.) die in Nederland moeilijk kunnen worden geproduceerd, blijft bestaan. Er is geen visserij meer en ook geen viskweek. Nederlanders eten niet meer dan nodig en gezond is en voedselverspilling wordt met een factor drie beperkt.

Teeltechnische uitgangspunten

Naast bovengenoemde uitgangspunten worden in Nederland Veganland ook een viertal teelttechnische uitgangspunten gehanteerd. Zo maken akkerbouwers en groentetelers geen gebruik meer van dierlijke mest. In plaats hiervan kiest men voor maaibemesting, stikstofbindende vlinderbloemigen, slechts een zeer beperkte hoeveelheid kunstmest en geen chemische bestrijdingsmiddelen. Daarnaast is er ruimte voor zogenaamde rustgewassen in een teeltrotatie van 1:8 (1 jaar rust in de 8 jaar). Er wordt gerekend met een productieverlies van 30% door de overstap op maaibemesting, sterk terugnemen van kunstmestgebruik en stoppen met bestrijdingsmiddelen. En tenslotte wordt er ruimte ingecalculeerd voor de productie van maaimest.

Nadelen

Nederland Veganland levert ongekende voordelen op voor mens, dier en natuur. Er zijn echter ook een paar niet te onderschatten nadelen. Veel mensen in Nederland zijn gehecht aan het eten van vlees, kaas, yoghurt en melk. Omschakeling naar een ander voedingspatroon heeft een enorme impact. Daarnaast verdwijnt het kenmerkende beeld van een koe in de wei als Nederland helemaal geen veehouderij meer zou kennen. Bovendien vraagt de omschakeling naar een voedselsysteem waarvoor geen dieren gehouden worden een grote transitie. Immers, alle veehouders zullen afstand moeten doen van een traditie en een ander vak moeten leren. Nieuwe akkerbouwers en groentetelers moeten worden opgeleid. Investeringen in de veehouderij moeten versneld worden afgeschreven. Gronden moet men herverkavelen. De vleesverwerkende en zuivelindustrie zal moeten worden afgebouwd, etcetera.

Haalbaar en betaalbaar

En dan blijft tenslotte nog een hele brandende vraag over. Is het überhaupt economisch haalbaar om zo’n grote overstap te maken? Het korte antwoord is ja. Nederland Veganland heeft de potentie om de Nederlandse economie over een periode van 20-25 jaar zo op en om te bouwen dat de Brede Welvaart in Nederland toeneemt. Het BBP, een belangrijke indicator voor Brede Welvaart, groeit in Nederland Veganland meer dan in het huidige  ‘business as usual’ scenario.

Nieuwe Vroenten

Jaap Korteweg, bekend van de Vegetarische Slager en Those Vegan Cowboys, gaat een stap verder dan louter een gedachte-experiment. Hij wil met zijn initiatief Nieuwe Vroenten de daad bij het woord voegen en een plantaardige samenleving daadwerkelijk realiseren. Hij werkt aan een gebied van 1000 hectare waarop 6000 mensen zelfvoorzienend kunnen leven.

Wat denk jij, wordt Nederland Veganland ooit werkelijkheid?