De mens die zichzelf beschouwt.

Mens

Vandaag ben ik in een ietwat filosofische bui en daarom heb ik het concept mens gekozen als onderwerp voor deze blog. Ik heb nog niet eerder een blog geschreven over de mens en toch komt het woord in bijna al mijn eerdere blogs wel een keertje voor. Hoogtijd dus om het concept mens eens een beetje verder uit te diepen. En, o ja, aangezien ik geen filosoof ben, is het niet meer en niet minder dan mijn eigen interpretatie van dit veelomvattende begrip. 

Dankbaarheid

Laat ik om te beginnen mijn dankbaarheid uitspreken dat ik als mens geboren ben en niet als een ander organisme. Die dankbaarheid wordt overigens grotendeels ingegeven doordat ik me bewust ben dat ik een mens ben. Als mens ben ik tot dingen in staat die me onderscheiden van andere schepsels. In feite ben ik net als de koe een zoogdier. Maar is een koe zich bewust van het koe-zijn? En maakt een koe onderscheid tussen zichzelf en andere levensvormen? Heeft een koe een eigen identiteit?

Bovenaan de voedselketen

De mens beschouwt zichzelf sinds mensenheugenis als heer en meester van de voedselketen. Geeft ons dat het recht om met alle andere schepselen om te gaan zoals het ons goed dunkt? Zijn andere schepselen ondergeschikt aan de mens? Neem nou de eiwittransitie. Voor het behoud van de aarde en het voortbestaan van ons als mens is er besloten dat we een switch moeten maken van dierlijke eiwitten naar plantaardige eiwitten. Maar worden insecten dan niet gezien als dieren? Wat is het verschil tussen een hamburger die van een dode koe wordt gemaakt of van insecten? Wat is het nut van insecten? Dienen ze als voedsel voor de mens of als voedsel voor andere soorten in de voedselketen?

De rol van insecten in de eiwittransitie

Dat bepaalde insecten andere insecten eten vind ik heel normaal. Datzelfde geldt voor vogels, reptielen en amfibieën. Maar zoogdieren, laat staan mensen, eten bij mijn weten geen insecten. Tenminste, niet met opzet. Afgezien van het verdwaalde vliegje dat tijdens een rondje fietsen in je mond of neus beland, laten wij insecten doorgaans links liggen. Waarom verandert dat dan nu in het kader van de eiwittransitie? Wie maakt ons wijs dat het prima is om miljarden insecten te kweken en te doden voor humane consumptie? We laten onszelf dat wijs maken door mensen die brood zien in deze business. En als over een jaar of wat insecten worden toegevoegd aan de ‘schijf van vijf’ dan vinden we het bovendien de normaalste zaak van de wereld. Of niet?

Overleven

De mens heeft in zijn aardse bestaan voortdurend nieuwe vaardigheden ontwikkeld om te kunnen overleven. Het gebruik en de inzet van dieren daarbij is een steeds belangrijkere rol gaan spelen. Zo’n 180.000 jaar geleden beleefde de aarde wat we de IJstijd noemen. Omdat de kou ook daarna bleef hangen heeft dat mensen als het ware gedwongen om wat aan te trekken. De eerste kledingstukken bestonden waarschijnlijk uit dierenvellen en -huid. De eerste mensen leefden 2,4 miljoen jaar geleden als jager-verzamelaar. Het heeft dus een flinke tijd geduurd voordat de mens het nodig vond om zichzelf te kleden. Dat is op zich niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat de mens heel lang heeft geleefd in wat we tegenwoordig als het continent Afrika beschouwen. 

Vandaag de dag worden dieren op veel grotere schaal dan toen voor hun huid en haar gebruikt. We maken er bijvoorbeeld leren schoenen van, uit wol gebreide truien en met eenden dons gevulde winterjassen. Een groot verschil met vroeger is echter dat er tegenwoordig speciaal dieren worden gefokt en gedood om in onze kledingbehoefte te voorzien. Vroeger waren dierenvellen en -huiden slechts een overblijfsel van het gevangen wild dat werd bejaagd om op te eten. Een restproduct. 

Bomen en planten

De mens heeft een bijzondere verstandhouding met dieren. Voor veel mensen geldt dat het eigenbelang hierbij vooropstaat. Maar wat dacht je van de verstandhouding van de mens met niet-dierlijke schepselen. Hoe gaan wij bijvoorbeeld om met alles wat groeit en bloeit? Bomen en planten bedoel ik dan. We kappen als mens nog steeds oerbossen voor de productie van palmolie, koffie, soja en aanverwante artikelen. En veel mensen halen hun schouders op als natuurgebieden worden bedreigd door veel te hoge stikstofemissies. Of wat te denken van de achteruitgang van koraalriffen door de verzuring van onze oceanen.

Harmonie en respect

De mens lijkt weinig energie en moeite te willen steken in zaken die hem op korte termijn geen geld kosten of opleveren. Daarentegen plunderen we de aarde rücksichtslos op zoek naar bijzondere aardmetalen en andere waardevolle bodemschatten. Waar is de mens gebleven die in harmonie met en respect voor de aarde leefde? Wat is er verkeerd gegaan? Sinds wanneer is ons aanpassingsvermogen omgeslagen in blinde hebzucht? 

Industriële revolutie

Ik denk dat we daarvoor terug moeten naar de industriële revolutie. De ontdekking van de stoommachine maakte dat we minder afhankelijk werden van handkracht, trekdieren, water- en windmolens. De industriële revolutie luidde een tijdperk van ongekende schaalvergroting in. Met de ontwikkeling van de stoomlocomotief en de stoomboot kwam de hele wereld binnen handbereik. Door de stoommachine konden er fabrieken worden gebouwd om voor de massa te produceren. Dankzij deze fantastische uitvinding en de bijzondere ligging ontwikkelde mijn dorp Winterswijk zich bijvoorbeeld tot een belangrijk speler in de Nederlandse textielindustrie. 

Onmogelijke opgave?

Maar waartoe is de mens eigenlijk op aarde? Is dat om zoveel mogelijk materiële en immateriële rijkdom te vergaren? En is het geoorloofd om de aarde hierbij compleet uit te putten? De mens is het enige schepsel dat zowel het denkvermogen als de vaardigheden heeft om de aarde leefbaar te houden voor toekomstige generaties. Maar door de industriële en de technologische voortuitgang zijn we op de een of andere manier zover van de natuur komen af te staan dat dat inmiddels een schier onmogelijke opgave lijkt. Is de mens gedoemd om aan zijn eigen succes ten onder te gaan? De tijd zal het leren!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.