Deze afbeelding van een gedeelte van de cast van Don’t look up illustreert mijn gelijknamige blog

Don’t look up

Heb je de film ‘Don’t look up’ al gezien? Ik heb er samen met mijn vrouw naar gekeken in de kerstvakantie. Het is de meest recente film met Leonardo di Caprio in één van de hoofdrollen. Andere hoofdrollen worden vertolkt door onder andere Jennifer Lawrence, Meryl Streep en Cate Blanchett. Di Caprio speelt de rol van de ondergewaardeerde astronomie professor dr. Randall Mindy. Hij en zijn doctoraalstudente Kate Dibiasky ontdekken per toeval een komeet die op ramkoers met de aarde ligt. De inslag van de komeet vindt binnen zes maanden plaats en zal al het leven op aarde verwoesten. Wat volgt is een gigantische media tour om de mensheid te waarschuwen voor het naderende onheil.

Verontrustend

Ik heb hele gemengde gevoelens na het kijken van ‘Don’t look up’, maar wat overheerst is een diep verontrust gevoel. De film is enerzijds vermakelijk, soms op het absurde af. Anderzijds komt de film naar mijn gevoel op meerdere punten in zeer nauw contact met de realiteit. En dat vind ik op z’n zachtst gezegd verontrustend. Ik ga in deze blog niet de hele film analyseren. Als je de kans hebt zou ik ‘m gewoon kijken. Je kunt er dan je eigen mening over vormen. 

De makers hebben in ‘Don’t look up’ heel duidelijk een naderende komeetinslag gebruikt als metafoor voor hoe de wereld omgaat met de huidige klimaatcrisis. Er is echter één levensgroot verschil tussen de gebruikte metafoor en de realiteit. Wat de klimaatcrisis betreft is het nog niet te laat. We zijn nog niet op een kantelpunt aangekomen waarvan geen weg meer terug is.

De rol van de technologie

Wat ik erg opmerkelijk aan ‘Don’t look up’ vind is de rol die wordt toegedicht aan de technologie. Net als in de film hebben veel mensen ten aanzien van de klimaatcrisis hun geld gezet op technologie. Begrijp me niet verkeerd. Ik ben een groot voorstander van technologische ontwikkeling. En ik denk dat onze technologische vooruitgang zeker een van de middelen is die we moeten inzetten in de bestrijding van de klimaatcrisis. Maar ik denk dat het buitengewoon onverstandig is dat we onze hoop volledig op technologische ontwikkelingen richten. Het is namelijk niet technologie die deze klimaatcrisis heeft veroorzaakt, maar menselijk gedrag. En het is mijn stellige overtuiging dat vooral het aanpassen van ons gedrag er voor moet zorgen dat we de opwarming van de aarde kunnen beteugelen.

Gedragsverandering

Echter, het aanpassen van ons gedrag is meteen ook de allergrootste uitdaging waar we ons als mensheid voor gesteld zien. We zijn als mensen prima in staat om ons gedrag (tijdelijk) aan te passen, als we daar onmiddellijk voor beloond worden. Lastiger wordt het als die beloning verder in de toekomst ligt of als we die beloning niet eens zelf zullen incasseren maar generaties na ons. Twee voorbeelden.

Instant satisfaction

Het eerste voorbeeld is de enorme gezondheidscrisis waar we middenin zitten. En dan bedoel ik niet de coronacrisis, maar de crisis die ervoor gezorgd heeft dat in Nederland de helft van de mensen kampt met overgewicht. De meeste mensen weten echt wel dat overgewicht op de lange termijn voor vervelende gezondheidsproblemen kan zorgen. En toch is het volhouden van een gezonde leefstijl voor veel mensen een hele grote opgave. In een wereld vol verleidingen is dat eigenlijk helemaal niet zo gek. Toegeven aan iets lekkers levert direct bevrediging van de behoefte aan een fijn gevoel op. De problemen die ermee gepaard gaan spelen op de lange termijn. Dus waarom zou je je daar druk over maken. En het is toch nooit te laat om het roer om te gooien? 

Je kunt prima aan een gezonde leefstijl gaan werken nadat je een hartinfarct of beroerte hebt gehad. En zelfs voor verschillende vormen van kanker zijn tegenwoordig hele goede levensreddende of levensverlengende behandelingen. De vraag is alleen of je het roer pas wilt omgooien nadat je een levensbedreigende waarschuwing hebt gehad. Of neem je het zekere voor het onzekere en zet je vanaf vandaag je schouders onder een gezondere leefstijl? Een leefstijl die overigens niet garandeert dat je gezond oud wordt, maar die de kans wel aanzienlijk vergroot. Waarin ‘genieten’ absoluut een belangrijke plek kent. Een leefstijl waarin jij de regie terugpakt en je niet of minder laat leiden door de verleidingen om je heen. 

Navelstaren

Een tweede voorbeeld dat ik hier wil aanhalen is het vaccinatiebeleid in de coronacrisis. We weten allemaal dat het bij corona om een wereldwijde pandemie gaat. Een pandemie die we alleen gezamenlijk kunnen bestrijden. En toch lukt het ons niet om over onze eigen schaduw heen te stappen om ervoor te zorgen dat de vaccinatiegraad in arme landen ook omhoog gaat. 

Toen we het HIV probleem in de rijke landen getackeld hadden was daarmee het probleem (voor ons) opgelost. Dachten we. Dat HIV in arme landen nog steeds voor ontelbare slachtoffers zorgt is immers niet ons probleem. Dachten we. Nu blijkt dat de omikronvariant van het coronavirus zich vermoedelijk heeft kunnen ontwikkelen in mensen met HIV, waarbij het immuunsysteem niet goed werkt, denken we daar wellicht anders over. En toch zijn we voornamelijk met de kortetermijn effecten van de coronacrisis in ons eigen land bezig. Wat doet corona met onze economie? Welke gevolgen heeft het voor onze volksgezondheid en het maatschappelijk leven? Begrijpelijk dat we ons focussen op de effecten die op de korte termijn in ons eigen land het meest voelbaar zijn. Maar als we alleen maar naar onze eigen navel blijven staren komen we volgens mij geen steek verder.

Gedragsverandering begint bij het individu

‘Don’t look up’ houdt ons een spiegel voor. Ons allemaal. Politiek, media, tech reuzen en andere multinationals, het mkb, etcetera. Achter al deze instituties zitten mensen. Het zijn niet de instituties die moeten veranderen. Het zijn de mensen die met elkaar deze instituties vormen. Gedragsverandering begint op een individueel niveau. Jij moet het nut en de noodzaak van verandering inzien. Als genoeg mensen die knop omzetten werkt dat als een olievlek. Het is nog niet te laat. Maar ga niet zitten wachten. Kom in actie. In actie voor je eigen gezondheid en die van anderen. Voor een beter klimaat. Ook als toekomstige generaties daar pas de vruchten van plukken. 

“LOOK UP!”

Meer lezen? Mijn vorige blog in het thema duurzaamheid ging over onze warmtepomp.

Abonneer je op mijn blogs:
Facebook
Instagram
Twitter
Pinterest

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.