Deze afbeelding van een winkelwagentje vol met toiletpapier illustreert de titel van deze blog die over hamsteren gaat

Hamsteren

Het is al ruim drie weken oorlog in Oekraïne en wat doen wij, wij gaan hamsteren. Het was me tijdens het boodschappen doen nog niet opgevallen. De supermarkten waar ik de meeste boodschappen doe hebben kennelijk nog geen limiet gesteld aan het aantal flessen zonnebloemolie dat je mag kopen. Maar ik las in het lokale weekblad dat bij een hele reeks supermarkten net over de grens in Duitsland wel een beleid tegen hamsteren geldt. Aan de keukentafel vroegen mijn kinderen om het begrip hamsteren uit te leggen. Nadat ik dat gedaan had concludeerde onze jongste van zeven boos dat het fout is om te hamsteren. Onze dochter opperde dat ik deze week mijn blog maar aan dit onderwerp moest wijden. Zo gezegd, zo gedaan.

Een opmerkelijk fenomeen is het hamsteren wel. Het aanleggen van een voorraad bij dreigende schaarste. Op zichzelf is hamstergedrag niet zo moeilijk te begrijpen. We zijn immers eigenlijk allemaal gewoontedieren. We kopen dezelfde basisproducten, week in week uit. Als het er naar uitziet dat bepaalde basisproducten op termijn slecht verkrijgbaar zullen zijn, wat doe je dan? Dan ga je alvast een voorraadje van die levensmiddelen aanleggen. Geen gekke gedachte als je het mij vraagt. Het wordt alleen problematisch als we dat allemaal op hetzelfde moment doen. We halen door ons hamstergedrag de verwachte schaarste daardoor juist naar voren in de tijd.

Hamsteren als marketingstrategie

Ik doe mijn boodschappen deels bij ’s lands grootste supermarktketen. De supermarkt met uitgerekend een hamster als mascotte. Deze supermarkt buit het concept hamsteren al sinds jaar en dag flink uit in haar marketingstrategie. Dus ja, ik maak mij ook van tijd tot tijd schuldig aan hamsteren. Maar ik beperk het wel. Met andere woorden, ik hamster alleen tijdens de hamster weken. Dat lijkt me geen probleem. Want voorafgaand aan de hamster weken wordt de productie vermoedelijk even flink opgedraaid. Of zou het een manier zijn om van oude voorraden af te komen?

Toen we twee jaar geleden aan het begin van een langdurig pandemie stonden gingen mensen ook hamsteren. Het meest geliefde artikel was toiletpapier. In no-time waren er overal lege schappen. De gevreesde langdurige schaarste bleef echter uit. Binnen de kortste keren waren de meeste legen schappen in de supermarkten weer gevuld. De tijdelijke schaarste die ontstond was vermoedelijk eerder het gevolg van het hamsteren. En niet van corona.

Landbouwproducten uit Oekraïne

Oekraïne speelt een belangrijke rol als producent van een aantal belangrijke basisproducten. Zonnebloemolie is er daar één van. Maar ook tarwe, gerst en mais worden in gigantische hoeveelheden verbouwd en verscheept over de hele wereld. Door de oorlog zullen Oekraïense boeren niet of nauwelijks in staat zijn om op tijd te zaaien. Niet zaaien is niet oogsten. En niet oogsten betekent dat de export van deze producten flink zal afnemen. En als de export afneemt dan komt de productie van levensmiddelen waar deze gewassen in verwerkt worden onder druk te staan. Bepaalde levensmiddelen zullen dan flink in prijs stijgen omdat het aanbod kleiner wordt. En er kan zelfs een moment komen waarop bepaalde levensmiddelen in het geheel niet meer verkrijgbaar zijn.

Alternatieven

Wij leven in een rijk land. Er zijn meer dan voldoende alternatieven voorhanden. Als we geen zonnebloemolie kunnen gebruiken, dan gebruiken we koolzaadolie of arachideolie. Hetzelfde geldt voor graangewassen. Als tarwe, gerst en mais slechter verkrijgbaar zijn, dan zijn rogge, haver en spelt mogelijke alternatieven. Met andere woorden, de schaarste die ontstaat door de oorlog in Oekraïne kunnen wij als rijk land prima opvangen.

Dat ligt heel anders voor arme landen die bijna volledig afhankelijk zijn van de gewassen die in Oekraïne worden verbouwd. Zo’n veertig procent van de tarwe en mais die Oekraïne exporteert gaat naar het Midden-Oosten en Afrika. Naar landen waar mensen al te kampen hebben met honger. Het laat zich raden wat er gebeurt als die landen straks verstoken blijven van deze producten. Bovendien zorgen prijsstijgingen en voedseltekorten in arme landen vermoedelijk voor toename van de sociale onrust. Het komt de stabiliteit van landen waar momenteel al langdurige conflicten worden uitgevochten bepaald niet ten goede.

Veevoer

Een groot deel van de graangewassen die Oekraïne exporteert is kennelijk niet eens bestemd voor menselijke consumptie. Het wordt verwerkt in veevoer. De universiteit van Minnesota (VS) heeft berekend hoeveel extra mensen we kunnen voeden als we akkers niet meer gebruiken voor veevoer en biobrandstof maar voor voedsel voor mensen. Het antwoord: 4 miljard. Volgens wetenschappers van de Universiteit van Harvard kunnen we van elke hectare waar we geen voedsel voor koeien, varkens of kippen maar voor mensen verbouwen, maar liefst vier keer zoveel mensen voeden. En het klimaatpanel van de Verenigde Naties, het IPCC, berekende dat dieren 95 procent minder eiwitten ‘opleveren’ dan wat ze aan eiwitten is gevoerd. Geen grotere voedselverspiller dan het maagdarmkanaal van dieren.
(Bron: Trouw, 18-3-2022 – Esther Ouwehand)

Hamsteren is niet nodig

Tenslotte keer ik nog even terug naar het onderwerp van deze blog. Ik begrijp best dat als je verwacht dat een basisproduct minder goed verkrijgbaar wordt, dat je daar dan een voorraadje van wilt aanleggen. Maar als je je er in verdiept, dan kom je tot het besef dat dat in Nederland absoluut niet nodig is. En als je verder kijkt, dan leidt het hamsteren juist tot schaarste. We zouden er in Nederland volgens mij beter aan doen om een beetje meer solidair te zijn met landen in het Midden-Oosten en Afrika waar al hongersnood heerst. Deze landen worden door de oorlog in Oekraïne qua voedselvoorziening het zwaarst getroffen. Als wij in Nederland in plaats van te hamsteren nou eens op zoek gaan naar alternatieven. Dan blijft er meer van de schaarse basisproducten over voor arme landen die geen alternatief hebben.

Oproep

Met de mondiale distributie van coronavaccins is het niet gelukt. Zou het dan nu wel lukken om de hongersnood in arme landen niet te vergroten? Blijven we alleen gefocust op onze eigen welvaart? Of zien we in dat ons consumptiegedrag directe gevolgen heeft voor de mondiale verdeling van welvaart en het voortbestaan of verergeren van voedseltekorten? Ik besluit deze blog dan ook met een oproep. Als er schaarste dreigt, ga dan op zoek naar alternatieven. Maar ga alsjeblieft niet hamsteren. Hoe moeilijk het ook is om die neiging te onderdrukken. Je berokkent er onbedoeld veel meer leed mee dan het leed dat veroorzaakt wordt door het tijdelijke gemis van bepaalde levensmiddelen.

Abonneer je op mijn blogs:
Follow by Email
Facebook
Twitter
Pinterest
Instagram

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.