Bamboebeertje
Deze afbeelding waarbij een arts om een handtekening vraagt illustreert Informed Consent

Informed Consent

Wanneer moet je toestemming schriftelijk vastleggen en wanneer is mondelinge toestemming voldoende. In deze blog een persoonlijke beschouwing van de Informed Consent procedure die gevolgd wordt in de COVID-19 vaccinatiecampagne.

Aanleiding

In deze blog ga ik het over Informed Consent hebben. Het is een juridische term uit de wereld van de gezondheidszorg. Letterlijk vertaald betekent het ‘geïnformeerde toestemming’. De aanleiding van deze blog ligt in een tweet van een oud-collega van mijn vrouw. Hij is neuroloog. In zijn tweet zegt hij te balen dat vaccinatie met het AstraZeneca-vaccin wordt opgeschort. En dat die opschorting gebeurt op basis van vijf meldingen van trombose bij vrouwen jonger dan vijfenzestig jaar, na ruim vierhonderdduizend injecties. Inmiddels heeft onze overheid zelfs het besluit genomen om het AstraZeneca-vaccin niet meer toe te dienen aan mensen onder de zestig jaar.

In antwoord op zijn eigen tweet schrijft deze neuroloog bovendien: “Bij elk ander medicijn gaat behandelaar in gesprek met patiënt om voors en tegens af te wegen, waaronder de kans op zeldzame ernstige bijwerkingen. Ik ben als patiënt bereid dit zeer lage risico op trombose te accepteren, maar die mogelijkheid wordt me ontnomen. Dus baal ik!”

Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO)

Informed Consent is vastgelegd in de WGBO. Een arts informeert een patiënt voorafgaand aan een geneeskundige behandeling over de voor- en nadelen van die behandeling. Op grond van die informatie geeft een patiënt al dan niet toestemming voor die behandeling. Op deze manier wordt artikel 11 van de Grondwet: de onaantastbaarheid van het lichaam, gewaarborgd. De onaantastbaarheid van het menselijk lichaam komt er op neer dat iedereen zelf mag bepalen wat er met zijn of haar lichaam gebeurt. Of medische handelingen worden verricht en of voorgeschreven medicijnen worden ingenomen.

Uitvoeringsrichtlijn COVID-19-vaccinatie

Voor de uitvoering van het landelijke COVID-19-vaccinatiebeleid heeft het RIVM een professionele uitvoeringsrichtlijn COVID-19-vaccinatie opgesteld. In deze uitvoeringsrichtlijn staat ook een korte passage over ‘geïnformeerde toestemming’ ofwel Informed Consent. In die passage staat dat een arts jou zowel voor deelname aan de COVID-19-vaccinatie als voor het verwerken van jouw persoonsgegevens om toestemming moet vragen. Bovendien moeten personen die niet wilsbekwaam zijn vooraf toestemming geven middels een wettelijk vertegenwoordiger. De richtlijn schrijft niet voor of de toestemming van wilsbekwame mensen schriftelijk moet of dat mondelinge toestemming ook voldoende is.

Voor bewoners van verpleeghuizen en instellingen voor gehandicapten heeft het RIVM formulieren ontwikkeld om de toestemming voor vaccinatie met het Pfizer/BioNTech-vaccin en het doorgeven van gegevens aan het RIVM schriftelijk vast te leggen. Bovendien is er voor wettelijk vertegenwoordigers van deze bewoners een apart formulier. De vraag die rijst is waarom voor dit vaccin en deze doelgroep de toestemming schriftelijk wordt vastgelegd? Waarom bestaat er een onderscheid op basis van type vaccin en doelgroep?

Rijksvaccinatieprogramma (RVP)

En toen vroeg ik me af wat er in het RVP, het landelijke vaccinatieprogramma ter bestrijding van infectieziekten bij kinderen, eigenlijk geregeld is ten aanzien van Informed Consent? Ook daar bestaat, net als voor de COVID-19-vaccinatie, een uitvoeringsrichtlijn voor. Sterker nog, er bestaat zelfs een specifieke RVP-richtlijn Informed-consentprocedure. De toestemming van ouders om hun kind te laten vaccineren binnen het RVP wordt schriftelijk vastgelegd.

Huisarts krijgt tik over de vingers van de IGJ

Begin maart stond er een artikel in het AD over een huisarts die patiënten, die geen handtekening voor toestemming wilden zetten, weigerde te vaccineren. De betreffende huisarts was al eerder in opspraak geraakt vanwege de behandeling van COVID-19 patiënten met het malariamiddel hydroxychloroquine. Volgens het artikel verbood de Inspectie (IGJ) destijds de huisarts het middel toe te dienen. En ook nu kreeg de betreffende huisarts een tik over de vingers van de IGJ. Een woordvoerder van de IGJ verklaart dat het vereisen van een handtekening voor toestemming belemmerend kan werken voor patiënten. Het kan hen zelfs in verwarring brengen. Dat is niet de bedoeling, aldus de IGJ. 

Geen dwang of drang bij vaccinatie

Hier zakt mij de broek van af. De bedoeling van Informed Consent is nou juist dat patiënten goed geïnformeerd een weloverwogen keuze kunnen maken. Het in zekere zin overboord zetten van deze beschermingsmaatregel tijdens een wereldwijde pandemie vind ik toch wel een beetje dubieus. Als de overheid verkondigt dat zij geen dwang of drang toepast om zoveel mogelijk mensen te overtuigen om zich te laten vaccineren, dan staat deze uitspraak van de IGJ haaks op dat standpunt. En volgens mij werkt het ook contraproductief. Immers, als je de Informed Consent procedure goed hebt geregeld, dan creëer je ook ruimte. Ruimte om nu, met het bekend worden van enkele gevallen van trombose na vaccinatie met het AstraZeneca-vaccin, mensen die het risico op de koop toe willen nemen, toch te kunnen vaccineren.

Het recht op goede voorlichting

Als je kiest voor vaccinatie ter bescherming tegen COVID-19 dan heb je het volste recht dat je goed geïnformeerd wordt over de voor- en nadelen van deze vaccinatie. Die plicht ligt bij degene die verantwoordelijk is voor de toediening van de vaccinatie, een arts dus. Je bent er zelf niet voor verantwoordelijk om de informatie te vergaren die je nodig hebt om een zorgvuldige afweging te maken. Vanzelfsprekend zal de voorlichting afgestemd moeten worden op het type vaccin dat toegediend wordt. En persoonlijk vind ik een argument dat  capaciteitsproblemen verhinderen om goede voorlichting te geven, niet steekhoudend. Immers, je zou er ook voor kunnen kiezen om mensen die zich willen laten vaccineren op de vaccinatielocatie corona-proof in groepen voor te lichten. Na die voorlichting kun je dan vlak voor de prik tekenen voor toestemming.

De overheid heeft steken laten vallen voor wat betreft het vaccinatiebeleid. Zoveel is wel duidelijk. En fouten maken is menselijk. Maar het is ook menselijk om van je fouten te leren. Of is dat teveel gevraagd?

Nog niet uitgelezen? Check dan gerust één van mijn andere blogs. Bijvoorbeeld mijn blog over mijn eigen twijfels over het al dan niet laten vaccineren.

Abonneer je op mijn blogs:
Follow by Email
Facebook
Twitter
Pinterest
Instagram

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.