Bamboebeertje
Twee handen in elkaar verstrengeld symboliseren de titel van deze blog over broederschap

Broederschap

Sinds de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen nu ruim een maand geleden is het politiek vrij onrustig in Den Haag. Een falende verkenning, een motie van wantrouwen en afkeuring jegens VVD-leider Mark Rutte en nu weer vertrouwelijke notulen van de ministerraad die openbaar worden gemaakt vanwege de aantijging dat het kabinet doelbewust informatie over de toeslagenaffaire heeft achtergehouden. En dan hebben we de parlementaire enquêtes rondom het coronabeleid, de toeslagenaffaire en het aardbevingsgebied in Groningen nog niet eens gehad. Er wordt erg op het functioneren van individuen gefocust, maar als je het mij vraagt speelt het verouderde politieke systeem een niet te onderschatten rol in deze hele misère.

Dit is het derde en tevens laatste deel van het drieluik dat ik schrijf over ‘vrijheid, gelijkheid en broederschap’. Aan de hand van deze waarden probeer ik de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart jl. te duiden. Uiteraard zoals altijd vanuit mijn eigen perspectief. In het eerste deel van deze drieluik stond het begrip ‘vrijheid’ centraal. In het tweede deel ‘gelijkheid’. Ik sluit het drieluik af met het begrip ‘broederschap’. 

Verhouding als broers

Broederschap wordt door Van Dale beschreven als ‘verhouding als broers’. Met andere woorden, het is een waarde die iets zegt over de relatie met onze omgeving. Als je ‘gelijkheid’ en ‘vrijheid’ ziet als stadse waarden, dan kun je ‘broederschap’ meer beschouwen als een waarde van het platteland. Alleen noemen we die waarde op het platteland geen ‘broederschap’ maar ‘naoberschap’ (of ‘noaberschap’; dat is afhankelijk waar je vandaan komt). Twee belangrijke aspecten van het ‘naoberschap’ zoals ik dat zelf ken zijn kleinschaligheid en gezamenlijkheid. Buren uit dezelfde straat, buurt of in sommige gevallen zelfs hetzelfde dorp pakken problemen samen op en zorgen samen voor een oplossing.  

Waar de Randstad de afgelopen jaren het diversiteitsevangelie omarmde, werd in het oosten van Nederland juist het aloude ‘naoberschap’ afgestoft. Karel Smouter van De Groene Amsterdammer schreef hier een interessant artikel over onder de titel ‘Noaberschap sells’.

Broederschap in politiek Den Haag

De vraag die ik in deze blog voor mezelf wil beantwoorden is hoe het zit met broederschap in de politiek. Door die bril gezien kan ik niet anders dan constateren dat broederschap in de politiek wel een behoorlijk schaars goed is. Sterker nog, de manier waarop men in Den Haag met een parlementariër als Pieter Omtzigt omgaat heeft eerder weg van broedermoord dan van broederschap. Maar ja, Kaïn en Abel zijn nou ook niet echt de beste rolmodellen voor broederschap. 

Ik vraag me af of het ‘naoberschap’ zoals we dat hier kennen überhaupt nog een lang leven beschoren is in een zo sterk gepolariseerde samenleving. Kijk naar het aantal politieke partijen dat aan de Tweede Kamerverkiezingen meedeed en het aantal dat nu vertegenwoordigd is in de Tweede Kamer. Als jouw mening afwijkt van een ander dan kun je kortgezegd twee dingen doen. Je kunt dat wat je deelt met de ander benadrukken of je kunt de verschillen uitvergroten. In onze huidige maatschappij gebeurt vooral dat laatste. Ik vind dat treurig en armoedig. En het heeft bovendien ingrijpende consequenties.

Neem nou de aanpak van de COVID-19 pandemie, de aanpak van het klimaatprobleem, de toenemende zorgconsumptie als gevolg van een ongezonde leefstijl en de ongelijke verdeling van welvaart en welzijn. Om dit soort grote thema’s het hoofd te kunnen bieden is het zaak dat wij mensen de handen ineen slaan. We moeten luisteren, echt luisteren naar elkaar, in plaats van steeds harder te gaan schreeuwen om ons eigen gelijk te halen. Grote ego’s staan in de weg van de te bereiken grote doelen. 

Macht versus tegen-macht

Het huidige politieke klimaat in Nederland zou volgens mij heel erg gebaat zijn met een flinke injectie ‘broederschap’. Eén van de grote politieke vraagstukken die op dit moment speelt is de macht-tegenmacht verhouding. Onze staatsinrichting is gebaseerd op de trias politica van Montesquieu. De macht van de overheid is verdeeld in een wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht en er vindt onderlinge controle plaats. Het idee achter de scheiding der machten is dat daarmee de macht van de overheid is opgedeeld en ingeperkt ten gunste van de burger. De burger kan op haar beurt invloed uitoefenen op de wetgevende macht middels verkiezingen. 

Scheiding der machten

De wetgevende macht wordt in Nederland gevormd door de regering (koning en ministers) en het parlement (Eerste en Tweede Kamer). De uitvoerende macht wordt gevormd door de regering. De rechterlijke macht wordt gevormd door de rechters en het Openbaar Ministerie. Je ziet dat in Nederland de scheiding der machten niet volledig is. Een belangrijke taak van de wetgevende macht is de controle van de uitvoerende macht. Cruciaal om die taak te kunnen uitvoeren is de informatievoorziening. Want zonder de juiste informatie kan het parlement geen goede controle uitoefenen. Het onjuist of onvolledig informeren van het parlement zet de machtsverhoudingen tussen de uitvoerende en de wetgevende macht ernstig onder druk. 

De oplossing ligt voor de hand

Zaken als een volledig dichtgetimmerd regeerakkoord en het steevast werken met meerderheidskabinetten verzwakken de positie van de Tweede Kamer. De oplossing ligt voor de hand. Een regeerakkoord op hoofdlijnen en het werken met een minderheidskabinet. Dat laatste betekent dat het kabinet binnen de Kamer steeds moet proberen om voor plannen die gemaakt zijn meerderheden te krijgen. Dit vergroot de invloed van de Kamer aanzienlijk.

Dualisme

Op gemeentelijk niveau is er sinds 2002 met de invoering van de ‘Wet dualisering gemeentebestuur’ feitelijk ook een scheiding der machten. Vanaf dat moment zijn wethouders namelijk niet langer tegelijkertijd lid van de raad. Het college van burgemeester en wethouders vormt binnen een gemeente de bestuurlijke macht en die is, op papier althans, gescheiden van de controlerende macht van de gemeenteraad. Met de invoering van het dualisme werd beoogd dat de gemeenteraad beter haar controlerende taak zou kunnen uitoefenen en zo meer invloed heeft op het gemeentebeleid. Dichtgetimmerde coalitieakkoorden en meerderheidscoalities bemoeilijken die opgave. Ook hier ligt de oplossing voor de hand. 

Geef de burger een stem!

Zowel in Den Haag als in de gemeentepolitiek valt er aan de machtsverhoudingen nog wel het een en ander te verbeteren. Dat vraagt mijns inziens van politieke partijen om verder te kijken dan het eigen politieke kader en opgeblazen ego’s vooral zoveel mogelijk thuis te laten. Hier komt het aan op broederschap of naoberschap. Identificeer welke gezamenlijke doelen men nastreeft en formuleer vanuit die gezamenlijkheid hoe die doelen bereikt kunnen worden. En geef de burger zelf daarbij de belangrijkste stem. Echte volksvertegenwoordigers zitten er namelijk niet ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Zij zitten er om het volk, de burger, een stem te geven. En niet alleen de burger die op jou heeft gestemd. Alle burgers! 

Abonneer je op mijn blogs:
Follow by Email
Facebook
Twitter
Pinterest
Instagram

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.